Programy operacyjne GEF
w dziedzinie działalności o charakterze wielozadaniowym

program nr 12 dotyczący zintegrowanego zarządzania ekosystemami.

Potrzeba stworzenia tego programu wynikała z faktu, że wszystkie występujące na świecie ekosystemy znajdują się nieustannie pod presją różnych wpływów antropogenicznych. Wystarczy tu wspomnieć o procesach nadmiernej eksploatacji lasów, przystosowywaniu naturalnych terenów dla potrzeb gospodarki rolnej, intensywnym rozwoju infrastruktury przestrzennej i technicznej, spalaniu paliw kopalnych, wypalaniu obszarów leśnych, degradacji powierzchni ziemi, zanieczyszczaniu wód oraz zmianach ich przepływu, a także o wzroście stężeń gazów cieplarnianych. Natomiast tradycyjne metody podejścia do tych problemów opierają się na zasadzie podziałów sektorowych, co znajduje bardzo często swój wyraz w dezintegracji polityk, struktur instytucjonalnych, a także prowadzonych działań. Metody te nie mogą pozwalać na uzyskanie optymalnych efektów w stosunku do zaangażowanego potencjału i środków, ponieważ współzależności oraz powiązania występujące pomiędzy poszczególnymi ekosystemami są z reguły ignorowane lub rozpoznawane w niedostatecznym stopniu. Problem ten dotyczy również braku stosownych powiązań międzyludzkich dla podejmowania wspólnych działań.

Zgromadzone w świecie doświadczenia w dziedzinie gospodarowania zasobami naturalnymi uzasadniły w pełni potrzebę nasilenia działań w kierunku tworzenia zintegrowanych systemów zarządzania ekosystemami.

Program ten stwarza wszechstronne podstawy dla nowoczesnego zarządzania naturalnymi ekosystemami, integrującego rolę i działania różnych sektorów w wymiarze ponad granicami politycznymi bądź administracyjnymi, a ukierunkowanego na zrównoważony rozwój.

Jedną z ważnych funkcji programu jest tworzenie warunków do stosowania międzysektorowych metod planowania i gospodarowania zasobami naturalnymi w skali ekosystemu. Program ma za zadanie ułatwić wybór priorytetów oraz strategicznie uzasadnionej kolejności zadań w zakresie reformy polityki, inwestycji i innych przedsięwzięć. Celem programu jest również pełnienie katalitycznej roli w kierunku wprowadzenia całościowego systemu zarządzania ekosystemami, który integrując cele ekologiczne, gospodarcze i społeczne pozwoli na uzyskanie wielostronnych, różnorodnych korzyści na poziomie lokalnym, krajowym i globalnym. Korzyści te zostały w programie zdefiniowane w sposób następujący:

• ochrona i zrównoważone użytkowanie różnorodności biologicznej oraz sprawiedliwy podział wynikających stąd korzyści,
• redukcja emisji zanieczyszczeń oraz zwiększenie możliwości wychwytu gazów cieplarnianych w ekosystemach lądowych i wodnych,
• ochrona i zrównoważone użytkowanie wód, w tym w dorzeczach, zlewniach rzecznych i obszarach przybrzeżnych,
• ochrona przed zanieczyszczeniem ważnych z globalnego punktu widzenia ekosystemów lądowych i wodnych.

Zainteresowania GEF w ramach programu ukierunkowane są na działania prowadzące do przekształcenia konwencjonalnych, tradycyjnych systemów gospodarowania i zarządzania ekosystemami w systemy zintegrowane, a w ramach tych działań na usuwanie przeszkód wynikających głównie z:

• braku nowoczesnej lub dostatecznej wiedzy w zakresie zagadnień ekologicznych, społecznych i ekonomicznych a służącej za podstawę wyżej wspomnianych przekształceń,
• braku odpowiedniej polityki lub ram programowych dla w/w przekształceń,
• braku polityki promującej wzory odpowiednich zachowań ludzkich, szczególnie w odniesieniu do ekologicznie wrażliwych obszarów,
• ograniczonych zdolności ludzkich do tworzenia i stosowania w praktyce zintegrowanych systemów zarządzania,
• braku instytucjonalnych mechanizmów ułatwiających tworzenie zintegrowanych, międzysektorowych systemów zarządzania,
• ograniczeń w zakresie odpowiednich mechanizmów finansowych umożliwiających pokrycie początkowych kosztów związanych z zintegrowanym systemem zarządzania, a także minimalizację ewentualnego ryzyka ekonomicznego, zwłaszcza w odniesieniu do zastosowania innowacyjnych metod i technologii.

Podobnie do innych programów operacyjnych, jednym z kluczowych warunków uzyskania pomocy GEF w tym programie jest zapewnienie szerokiego udziału społeczeństwa w procesie przygotowania a następnie realizacji i oceny projektu.

Powyższe informacje opracowano na podstawie publikacji sfinansowanej przez Fundusz na rzecz Globalnego Środowiska (GEF) na zlecenie Programu Narodów Zjednoczonych d/s Rozwoju (UNDP), wydanej i opracowanej przez Narodową Fundacje Ochrony Środowiska przy współpracy Fundacji EkoFundusz, operacyjnego koordynatora GEF w Polsce.