Programy operacyjne GEF
w dziedzinie ochrony różnorodności biologicznej

Listę pięciu operacyjnych programów GEF w dziedzinie różnorodności biologicznej otwiera

program ochrony ekosystemów w strefach suchych i półsuchych.

Jest on głównie ukierunkowany na obszary tropikalne, sawanny, tundry oraz tereny pustynne. Ze względu na warunki klimatyczne naszej strefy geograficznej program ten ma dla Polski jedynie pośrednie znaczenie. Tym niemniej pewne doświadczenia uzyskiwane w ramach tego programu mogą okazać się pożyteczne w przypadku występujących również w Polsce procesów wysuszania gleb w skali lokalnej.

Zainteresowania GEF w ramach tego programu skierowane są głównie na działania ochronne in-situ ekosystemów na obszarach chronionych w krajach afrykańskich oraz w krajach położonych w strefie klimatu typu śródziemnomorskiego. Dotyczy to w szczególności obszarów znajdujących się pod wpływem presji spowodowanej intensywnym użytkowaniem terenów, susz i procesów pustynnienia, które prowadzą do degradacji gleb.

Ważnym kryterium pomocy GEF, zarówno w tym jak i w pozostałych programach operacyjnych GEF, jest działanie na rzecz polityki zrównoważonego rozwoju, a więc łączącej cele produkcyjne i społeczno-ekonomiczne z działaniami na rzecz ochrony różnorodności biologicznej.

Program ochrony ekosystemów przybrzeżnych, morskich i słodkowodnych.

Głównym celem programu jest ochrona oraz zrównoważone użytkowanie zasobów biologicznych w odniesieniu do ekosystemów przybrzeżnych, morskich i słodkowodnych, w tym rzek, jezior, obszarów podmokłych oraz wysp. Szczególne zainteresowanie GEF skierowane jest na działania ochronne podejmowane w drodze tworzenia lub wzmacniania systemów obszarów chronionych oraz na działania na rzecz polityk i systemów integrujących cele społeczno-gospodarcze, produkcyjne i ochrony różnorodności biologicznej.

operacyjny program nr 3 dotyczy ochrony systemów leśnych.

Zainteresowania GEF w ramach programu koncentrują się głównie na następujących kierunkach działań:

• planach gospodarowania zasobami naturalnymi oraz przestrzenią, które integrują ochronę różnorodności biologicznej z celami zrównoważonego rozwoju,
• zrównoważonej produkcji i racjonalnym wykorzystaniu zasobów naturalnych np. metody gospodarowania lasami oparte na zasadach zrównoważonego rozwoju,
• zintegrowanych planach rozwoju i ochrony terenów znajdujących się wokół chronionych obszarów leśnych,
• zintegrowanych projektach pilotowych tworzących alternatywne warunki utrzymania i rozwoju lokalnych społeczności mieszkających w otulinach chronionych obszarów leśnych szczególnie ważnych z globalnego punktu widzenia,
• wprowadzaniu trwałych mechanizmów opłacalności ekonomicznej oraz bodźców finansowych na rzecz zrównoważonych działań w gospodarowaniu obszarami leśnymi,
• identyfikacji elementów różnorodności biologicznej, szczególnie ważnych dla jej racjonalnego użytkowania, w nawiązaniu do wskaźnikowej listy stanowiącej załącznik I do Konwencji o różnorodności biologicznej.
• identyfikacji tych procesów oraz tych dziedzin działalności, które mogą wywierać niekorzystny wpływ na zrównoważone użytkowanie różnorodności biologicznej.

Postępy prac oraz wyniki projektów powinny być monitorowane za pomocą kluczowych wskaźników charakteryzujących strukturę i funkcje ekosystemów leśnych oraz ich zrównoważone użytkowanie.

Wśród metod i narzędzi monitoringu i oceny można przykładowo wymienić:

• pomiary pokrywy leśnej, w tym jej wiek, pomiary populacji rodzimych i obcych (inwazyjnych) gatunków,
• badania organizmów i ich specyficznych części (np. liści, korzeni, nasion, itp.),
• badania i pomiary w zakresie aspektów jakościowych, jak np. jakości wód, jakość cyklu pokarmowego, itp.,
• badania ekologiczne prowadzone na chronionych obszarach leśnych, wykazujące obecność wskaźnikowych lub kluczowych gatunków.

czwarty operacyjny program GEF w dziedzinie różnorodności biologicznej dotyczy ochrony ekosystemów górskich.

Główne zagrożenia związane są z procesami wylesienia, nielegalnego pozyskiwania drewna i runa leśnego, kłusownictwem oraz pożarami. Poważne zagrożenie powoduje również niewłaściwy wypas zwierząt i praktyki rolnicze, realizacja niedostatecznie przemyślanych projektów dotyczących infrastruktury technicznej, turystyka, wydobywanie i eksploatacja surowców kopalnych, a także pozyskiwanie materiałów opałowych.

Zainteresowania GEF w ramach tego programu dotyczą działań integrujących ochronę różnorodności biologicznej w zakresie ekosystemów górskich z zasadami zrównoważonego rozwoju w odniesieniu do obszarów górskich i terenów sąsiadujących. W układzie geograficznym program kładzie nacisk na działania podejmowane na rzecz ochrony ekosystemów górskich Ameryki Środkowej, Afryki Wschodniej, Andów, Himalajów i Półwyspu Indochińskiego oraz łańcuchów górskich wysp tropikalnych. Obszary górskie kontynentu europejskiego nie zostały wymienione jako priorytetowe, co jednak nie oznacza braku zainteresowania ze strony GEF wspieraniem uzasadnionych działań na rzecz ochrony ekosystemów w tych rejonach.

ochrona i nie zagrażające środowisku użytkowanie różnorodności biologicznej związanej z rolnictwem

Celem niniejszego programu jest wspieranie pozytywnych i ograniczenie negatywnych wpływów systemów i praktyk rolniczych na różnorodność biologiczną ekosystemów rolniczych i powiązań z innymi ekosystemami; ochrona i bezpieczne dla środowiska użytkowanie zasobów genetycznych rzeczywiście i potencjalnie cennych dla wytwarzania żywności i dla rolnictwa; a także sprawiedliwy i równy podział korzyści wynikających z korzystania z zasobów genetycznych. Różnorodność biologiczna związana z rolnictwem ma wpływ na wiejskie wspólnoty rolnicze, które na świecie należą do najbiedniejszych, zatem wsparcie GEF dostarcza istotnych środków do łagodzenia przejawów ubóstwa, zwiększając przy tym produktywność zasobów biologicznych i ziemi. Zadaniem tego programu jest zapewnienie ram operacyjnych dla dodatkowych działań dotyczących w szczególnym stopniu ochrony bioróżnorodności rolniczej.

Wszystkie wyżej wymienione operacyjne programy GEF w dziedzinie różnorodności biologicznej znajdują swoje merytoryczne i formalne uzasadnienie zarówno w Konwencji o różnorodności biologicznej, jak i w późniejszych zbiorach wytycznych (sets of guidance) stanowiących efekty trzech kolejnych posiedzeń Konferencji Stron w/w Konwencji.

Powyższe informacje opracowano na podstawie publikacji sfinansowanej przez Fundusz na rzecz Globalnego Środowiska (GEF) na zlecenie Programu Narodów Zjednoczonych d/s Rozwoju (UNDP), wydanej i opracowanej przez Narodową Fundacje Ochrony Środowiska przy współpracy Fundacji EkoFundusz, operacyjnego koordynatora GEF w Polsce.