Projekty GEF w Polsce

Od czasu nawiązania w początkach lat dziewięćdziesiątych współpracy z GEF do roku 2000, wsparcie finansowe Funduszu uzyskało ponad 100 projektów o różnym charakterze i zakresie. Dotacje GEF mieściły się w przedziale od kilkuset USD dla niewielkich projektów organizacji pozarządowych, aż do kwoty 25 mln. USD w przypadku projektu dotyczącego zamiany węgla na gaz i realizowanego przez Bank Ochrony Środowiska S.A. pod nadzorem Banku Światowego.

W podziale wg form pomocy ze strony Funduszu największą grupę stanowią małe projekty realizowanych w ramach Programu Małych Dotacji. Duże dotacje, powyżej 1 mln USD uzyskało 8 projektów, a ponadto jeden projekt jest finansowany w ramach PDF B. Średnie dotacje, do 1 mln USD otrzymało 6 projektów, ponadto dwa projekty finansowane są w ramach PDF A.

Ogólna kwota środków przeznaczonych przez GEF na realizację tych projektów wynosi ponad 65 mln USD netto, to znaczy bez uwzględniania kosztów koordynacji danego projektu przez odpowiednią agencję wykonawczą GEF (np. w przypadku UNEP-u koszty monitoringu oraz administrowania projektem stanowią zazwyczaj 11% wielkości budżetu).

Tematyczny zakres projektów GEF w Polsce obejmuje wszystkie dziedziny, uznane przez Fundusz jako priorytetowe dla ochrony globalnego środowiska. W przypadku polskich projektów rozkład uzyskanej pomocy finansowej GEF w poszczególnych obszarach tematycznych przedstawia się następująco:

• przeciwdziałanie zmianom klimatu - ponad 48,2 mln USD,
• ochrona warstwy ozonowej - ponad 6,2 mln USD,
• ochrona różnorodności biologicznej - ponad 6,7 mln USD,
• ochrona wód międzynarodowych - ponad 3 mln USD,
• przeciwdziałanie degradacji gleb i inne działania w zakresie ochrony środowiska - ponad 0.86 mln USD.

Współpraca z GEF w znacznej mierze prowadzona jest za pośrednictwem agencji wykonawczych Funduszu, tj. Banku Światowego, UNDP i UNEP. W przypadku Polski zakres tej współpracy jest bardzo szeroki. Od czasu powstania GEF obejmuje on ścisłe współdziałanie ze wszystkimi trzema agencjami, również w zakresie działań Funduszu oraz wszystkie etapy cyklu projektowego GEF, poczynając od fazy przygotowawczej (opracowanie i zatwierdzenie propozycji projektowej), poprzez fazę realizacji (nadzór i monitoring postępu prac), a kończąc na fazie sprawozdawczej (ocena raportów merytorycznych i finansowych). Z uwagi na charakter projektów w ramach tzw. dotacji dużych, w których dominowały techniczne działania inwestycyjne, kampanie promocyjne określonych technologii i produktów, a także pozytywna ingerencja w techniczne procesy produkcyjne oraz z uwagi na związane z tym mechanizmy finansowania działań w ramach projektu rolę agencji nadzorującej ze strony GEF dla sześciu spośród ośmiu dużych projektów sprawował i sprawuje Bank Światowy.

W kategorii średnich dotacji dominują projekty, w których rolę agencji wykonawczej GEF pełni zgodnie z posiadanymi kompetencjami formalnymi i merytorycznymi Program Środowiska Narodów Zjednoczonych (UNEP). Tematyka tych projektów jest ściśle powiązana z podpisanymi przez Polskę konwencjami o zmianach klimatu i o różnorodności biologicznej. Dotacje GEF miały na celu ułatwić realizację istotnych postanowień tych konwencji w zakresie studiów inwentaryzacyjnych (gazy cieplarniane, różnorodność biologiczna), opracowań o charakterze strategicznym, bądź efektywnego zarządzania danymi. Wsparcie finansowe GEF w tym przypadku pochodziło z puli przeznaczonej na tworzenie warunków (enabling activities) umożliwiających realizację konkretnych zadań wynikających z rozpoznania potrzeb krajowych i postanowień ww. konwencji.

Program Narodów Zjednoczonych ds. Rozwoju (UNDP), który zgodnie ze swymi kompetencjami zajmuje się sprawami pomocy technicznej oraz tworzenia możliwości rozwojowych (capacity building) ma również znaczący udział w wielu aspektach współpracy z GEF. Dotyczy to przede wszystkim rozwijanego w Polsce począwszy od 1992 roku Programu Małych Dotacji GEF.

Powyższe informacje opracowano na podstawie publikacji sfinansowanej przez Fundusz na rzecz Globalnego Środowiska (GEF) na zlecenie Programu Narodów Zjednoczonych ds. Rozwoju (UNDP), wydanej i opracowanej przez Narodową Fundacje Ochrony Środowiska przy współpracy Fundacji EkoFundusz, operacyjnego koordynatora GEF w Polsce.