Strategia Operacyjna GEF

Istotnym krokiem w kształtowaniu podstaw działalności Funduszu było przyjęcie w 1995 roku strategii operacyjnej GEF (Operational Strategy of the Global Enviromental Facility). W opracowaniu tego ważnego dokumentu wzięły udział wszystkie instytucje i jednostki, które mają związek z działalnością GEF, a w procesie szerokich konsultacji uczestniczyło wielu teoretyków i praktyków z dziedziny ochrony środowiska oraz zrównoważonego rozwoju.

Głównym celem Strategii było stworzenie koncepcyjnych ram dla programowej integracji działań wielu różnych podmiotów prawnych i organizacyjnych, współpracujących w ramach GEF. W dużym uproszczeniu, strategia stanowi wytyczne dla działań GEF, przy założeniu maksymalizacji korzyści dla środowiska naturalnego na Ziemi oraz efektywnego wykorzystania środków.

Główne operacyjne zasady działalności Funduszu można streścić następująco:
·W wypełnianiu roli mechanizmów finansowych, wspierających działania Konwencji o różnorodności biologicznej oraz Ramowej Konwencji NZ w sprawie zmian klimatu, działania Funduszu będą zgodne z postanowieniami Konferencji stron tych konwencji. W zakresie finansowania działań zapobiegających niszczeniu warstwy ozonowej, operacyjna polityka Funduszu powinna wynikać z postanowień Protokółu Montrealskiego w sprawie substancji zubożających warstwę ozonową.
·W celu osiągnięcia poprawy stanu środowiska naturalnego na Ziemi Fundusz udzielać będzie dotacji umożliwiających pokrycie tzw. dodatkowych kosztów (incremental costs) uzgodnionych przedsięwzięć. W znaczeniu GEF są to koszty związane z zastąpieniem idei lub technologii projektu, którego rozwiązanie przyniesie określone korzyści krajowe, przez bardziej kosztowne rozwiązania, jednak korzystniejsze dla globalnego środowiska.
·Fundusz finansować będzie projekty odzwierciedlające priorytety narodowe, zidentyfikowane w krajowych programach oraz uwzględniające zasady zrównoważonego rozwoju. Działalność Funduszu cechować będzie odpowiednia elastyczność, stosownie do zmieniających się warunków, co może wynikać m.in. z modyfikacji zaleceń Konferencji stron konwencji, jak również ze zgromadzonych doświadczeń i bieżących potrzeb.
·Projekty finansowane przez Fundusz cechować będzie otwarty dostęp do wszystkich, związanych z nimi informacji, które nie zostały uznane jako poufne. Dlatego projekty finansowane przez Fundusz powinny uwzględniać stosowne konsultacje oraz uczestnictwo lokalnych grup społecznych, zarówno odnoszących korzyści z projektu jak i znajdujących się w zasięgu jego oddziaływania.

W dążeniu do maksymalizacji korzyści środowiskowych w skali globalnej Fundusz będzie kładł nacisk na katalityczną rolę swojej działalności oraz na równoważenie ponoszonych kosztów w drodze finansowania przedsięwzięć również z innych źródeł. Fundusz zapewni też systematyczny monitoring postępu prac oraz ocenę finansowanych programów i projektów.

W Strategii postanowiono, że podstawowe kierunki działalności GEF powinny:
• być zgodne z narodowymi, a wszędzie tam gdzie jest to możliwe, również z regionalnymi strategiami i inicjatywami,
• zapewniać trwałe korzyści w ochronie środowiska naturalnego na Ziemi,
• uwzględniać działania zmniejszające ryzyko, które wynika z istniejących luk w stanie wiedzy i co z tym się wiąże - z niepewności co do efektywności kosztów finansowych projektu,
• uwzględniać działania mobilizujące dodatkowe źródła finansowania projektów,
• wspomagać efektywne działania innych instytucji, jednostek i osób na rzecz ochrony środowiska naturalnego na Ziemi,
• mieć trwały charakter, z punktu widzenia społecznego, gospodarczego, a także pozytywnego wpływu na środowisko,
• wykluczać możliwość wystąpienia niekorzystnego wpływu na środowisko, jako ubocznego skutku przedsięwzięć realizowanych w danej dziedzinie.

Operacyjna strategia Funduszu potwierdziła uprzednio dokonany wybór głównych obszarów tematycznych i kierunków działań priorytetowych. Ograniczona wielkość środków oraz możliwości jakimi dysponuje GEF, jego agencje wykonawcze oraz kraje korzystające z pomocy Funduszu spowodowały potrzebę szczególnie dokładnego programowania (w aspekcie strukturalnym) oraz hierarchizacji działań GEF w celu uzyskania najlepszych wyników w istniejących w danym okresie czasu warunkach.

Operacyjna strategia GEF sprowadziła te procesy do trzech ogólnych, współzależnych kategorii, a mianowicie:
• programów operacyjnych,
• tworzenia warunków dla realizacji zadań (enabling activities) wynikających z międzynarodowych porozumień, dla których GEF pełni rolę wspierającego mechanizmu finansowego,
• krótkoterminowych działań stanowiących reakcję na szczególnie ważne, zidentyfikowane zagrożenia.

W 1996 roku Rada GEF zatwierdziła dodatkową istotną, operacyjną zasadę działalności Funduszu, która dotyczy zapewnienia szerokiego udziału społeczeństwa w procesie przygotowania oraz realizacji projektów dotowanych przez GEF. Zasada ta obejmuje dostęp do informacji, konsultacje oraz uczestnictwo w cyklu projektowym.

Powyższe informacje opracowano na podstawie publikacji sfinansowanej przez Fundusz na rzecz Globalnego Środowiska (GEF) na zlecenie Programu Narodów Zjednoczonych d/s Rozwoju (UNDP), wydanej i opracowanej przez Narodową Fundacje Ochrony Środowiska przy współpracy Fundacji EkoFundusz, operacyjnego koordynatora GEF w Polsce.