Struktura GEF

Fundusz na rzecz Globalnego Środowiska, rozpoczął pierwszą, trzyletnią, pilotową fazę swojej działalności w strukturze Banku Światowego już w 1991 roku, a jedną z pierwszych dotacji, która została przyznana jeszcze w tym samym roku, uzyskał projekt ochrony leśnej różnorodności biologicznej w Polsce.

Istotne znaczenie w kształtowaniu funkcji oraz formalnych i merytorycznych zasad działania GEF miały decyzje międzynarodowej społeczności podjęte podczas Konferencji "Środowisko i Rozwój" (UN CED), znanej jako Szczyt Ziemi i zorganizowanej w Rio de Janeiro w czerwcu 1992 r. Przyjęte wówczas dokumenty Konferencji, a szczególnie - AGENDA 21 (plan działań na rzecz zrównoważonego rozwoju), Ramowa Konwencja NZ w sprawie zmian klimatu oraz Konwencja o różnorodności biologicznej uzasadniały konieczność restrukturyzacji Funduszu na rzecz Globalnego Środowiska. Na tej podstawie kraje członkowskie GEF uznały m.in. że:

• GEF powinien spełniać rolę jednego z głównych, trwałych, mechanizmów pomocy finansowej na rzecz ochrony globalnego środowiska,
• zarządzanie Funduszem powinno być w pełni przejrzyste i demokratyczne,
• uczestnictwo w Funduszu powinno być ogólnie dostępne,
• realizacja zadań Funduszu powinna uwzględniać pełną współpracę agencji wykonawczych (Banku Światowego, UNDP, UNEP, a od roku 2001 również FAO, UNIDO, WHO, EBRD, African Development Bank, Asian Development Bank, Latin America Development Bank)

W roku 1994 miała miejsce restrukturyzacja Funduszu w kierunku zgodnym z w/w ustaleniami. Tym samym GEF z organizmu utworzonego w celach eksperymentalnych został przekształcony w trwałą strukturę międzynarodową z wyraźnie określonymi celami strategicznymi oraz zasadami działania.

Środki gromadzone przez Fundusz pochodzą z dobrowolnych wpłat deklarowanych okresowo przez różne kraje, głównie wysokorozwinięte. W 1994 roku ogólna kwota środków zadeklarowanych przez 34 kraje na cele Funduszu wynosiła 2 mld USD. Cztery lata później 36 państw zobowiązało się do udzielenia Funduszowi kwot w łącznej wysokości 2,75 mld USD.

Podstawą funkcjonowania GEF jest trójstronna, partnerska współpraca pomiędzy agencjami wykonawczymi Funduszu. Każda z tych agencji wnosi do tej współpracy swoje profesjonalne doświadczenie, specjalistyczny potencjał intelektualny i struktury organizacyjne dla osiągnięcia celów i wypełniania zadań Funduszu na rzecz Globalnego Środowiska:

• Program Rozwoju Narodów Zjednoczonych (UNDP) odpowiada za działania w sferze pomocy technicznej i tworzenia możliwości rozwojowych (capacity building) oraz zarządza Programem Małych Dotacji GEF.
• Bank Światowy odpowiada za projekty o charakterze inwestycyjnym oraz za obsługę Funduszu w roli kuratora / depozytariusza gromadzonych środków celowych GEF.
• Program Środowiska Narodów Zjednoczonych (UNEP) zapewnia merytoryczne poradnictwo w zakresie problematyki ochrony środowiska w cyklu projektowym GEF oraz obsługę sekretariatu Naukowo-Technicznego Zespołu Doradczego.

Głównymi organami zarządzającymi GEF są Zgromadzenie Ogólne, Rada oraz Sekretariat. W procesie decyzyjnym ważne funkcje konsultacyjne pełni Naukowo - Techniczny Zespół Doradczy. W skład Zgromadzenia Ogólnego, które zbiera się co 3 lata, wchodzą przedstawiciele wszystkich krajów uczestniczących w przedsięwzięciach Funduszu. Na podstawie sprawozdań przygotowywanych przez Radę Zgromadzenie dokonuje przeglądu realizowanej polityki oraz oceny całokształtu działalności GEF. Zgromadzenie rozpatruje również i przyjmuje na zasadzie consensusu, przedstawiane przez Radę wnioski w sprawie zmian lub uzupełnień treści zawartych we wspomnianym Dokumencie.

Rada GEF składa się z 32 członków i w okresach pomiędzy spotkaniami Zgromadzenia Ogólnego pełni w zasadzie funkcje autonomicznego zarządu Funduszu. Członkami Rady są przedstawiciele 16 krajów rozwijających się, 14 krajów rozwiniętych oraz 2 krajów, których gospodarki znajdują się w procesie transformacji.

Zadania Rady obejmują m.in.:
• bieżące zarządzanie działalnością GEF zgodnie z jego funkcjami, celami i możliwościami,
• zapewnienie systematycznego przeglądu i oceny strategicznych i operacyjnych kierunków działań GEF, a także programów i projektów,
• analizę i akceptację programów prac przygotowanych przez agencje wykonawcze,
• ukierunkowanie wykorzystania środków finansowych Funduszu, ocenę ich dostępności oraz współpracę na rzecz ich pozyskiwania,
• pełnienie funkcji organu kontaktowego (focal point) w sprawach wynikających ze wzajemnych związków z naczelnymi organami wymienionych uprzednio międzynarodowych konwencji.

W każdym roku odbywają się 2 posiedzenia (trzydniowe) Rady, a wszystkie decyzje podejmowane są również na zasadzie consensusu. Stosowana przez Radę polityka "otwartych drzwi" dla organizacji pozarządowych i przedstawicieli różnych kręgów społecznych nadaje jej unikalny charakter pośród międzynarodowych instytucji finansowych.

Interesy poszczególnych krajów w Radzie GEF reprezentowane są z reguły bezpośrednio przez przedstawicieli tych krajów (dotyczy to głównie krajów rozwiniętych) lub przez przedstawicieli reprezentujących grupy krajów tzw. konstytuenty (dotyczy to głównie krajów rozwijających się i będących w procesie transformacji), wybieranych kadencyjnie.

Sekretariat GEF podlega bezpośrednio Radzie, a pośrednio Zgromadzeniu Ogólnemu. Głównym zadaniem Sekretariatu jest realizacja postanowień i kierunków działań przyjętych przez Radę i Zgromadzenie, a także koordynacja oraz zapewnienie realizacji programu prac w ścisłej współpracy z agencjami wykonawczymi. Do zadań Sekretariatu należy również koordynacja kontaktów z innymi organizacjami międzynarodowymi, w tym również z sekretariatami wspomnianych uprzednio konwencji. Pracami sekretariatu kieruje dyrektor wykonawczy (Chief Executive Officer).

Zgodnie z postanowieniami dokumentu, dotyczącego restrukturyzacji Funduszu utworzony został Naukowo - Techniczny Zespół Doradczy (Scientific and Technical Advisory Panel). Merytoryczne i organizacyjne powiązania Zespołu z bieżącymi zadaniami i potrzebami GEF zapewnia Program Środowiska NZ (UNEP).

Według zasad organizacyjnych GEF w każdym kraju członkowskim, uprawnionym do korzystania z pomocy Funduszu zostały wyznaczone instytucje odpowiedzialne za koordynację działań w ramach GEF (Political Focal Point, Operational Focal Point).

Powyższe informacje opracowano na podstawie publikacji sfinansowanej przez Fundusz na rzecz Globalnego Środowiska (GEF) na zlecenie Programu Narodów Zjednoczonych d/s Rozwoju (UNDP), wydanej i opracowanej przez Narodową Fundację Ochrony Środowiska przy współpracy Fundacji EkoFundusz, operacyjnego koordynatora GEF w Polsce.